Γράφει η Ευδοξία Πούλιου – Διευθύντρια του εκπαιδευτικού οργανισμού «περί αγωγής», Φιλόλογος, MSc- Med στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση
Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, κοιτάζω τα παιδιά στις τάξεις και βλέπω κάτι πολύ περισσότερο από μαθητές που προετοιμάζονται για εξετάσεις. Βλέπω προσωπικότητες που διαμορφώνονται, βλέπω αγωνία, κούραση, αλλά και μια σιωπηλή δύναμη που πολλές φορές ούτε τα ίδια δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη.
Ο Απρίλιος είναι ένας μήνας παράξενος. Δεν είναι ούτε η αρχή, όπου όλα φαίνονται εύκολα, ούτε το τέλος, όπου όλα έχουν κριθεί. Είναι η στιγμή που η προσπάθεια δοκιμάζεται. Εκεί που ο ενθουσιασμός έχει δώσει τη θέση του στην κούραση και οι μεγάλες προσδοκίες μοιάζουν, καμιά φορά, λίγο πιο βαριές απ’ όσο μπορούν να αντέξουν οι εφηβικές πλάτες.
Είναι η ώρα που πρέπει να επιστρέψουμε στα βασικά. Στους μικρούς στόχους. Όπως: Δε λέμε ποτέ σε έναν μαθητή «διάβασε περισσότερο» χωρίς να του δείξουμε το πώς. Δεν θα του πούμε «προσπάθησε» χωρίς να του εξηγήσουμε τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Γιατί η προσπάθεια δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι κάτι απλό, καθημερινό, μετρήσιμο.
- Είναι να κάτσεις να διαβάσεις σήμερα μία ώρα συγκεντρωμένα.
- Είναι να λύσεις δέκα ασκήσεις και να καταλάβεις τις οκτώ.
- Είναι να κάνεις ένα μικρό διάλειμμα χωρίς ενοχές και να επιστρέψεις.
- Είναι να πιστέψεις, έστω και για λίγο, ότι μπορείς.
Αυτοί είναι οι στόχοι που αλλάζουν τα πάντα.
Και κάπου εδώ ξεκινά η ουσιαστική κουβέντα περί επαναλήψεων. Όχι ως μια αγχωτική διαδικασία «να τα προλάβω όλα», αλλά ως μια ευκαιρία να βάλω τάξη στη γνώση μου και να νιώσω πιο σίγουρος για όσα ήδη ξέρω.
Συμβουλεύουμε τα παιδιά μας: Ξεκινήστε από τα απλά. Όχι από τα δύσκολα. Η επανάληψη δεν είναι πεδίο απόδειξης αξίας, είναι πεδίο ενίσχυσης αυτοπεποίθησης. Όταν ένας μαθητής ξεκινά από κάτι που ήδη κατανοεί, μπαίνει σε ρυθμό και αποκτά δύναμη να συνεχίσει.
Έπειτα, επιλέξτε μικρά και συγκεκριμένα κομμάτια ύλης. Όχι: «σήμερα θα διαβάσω Ιστορία». Αλλά: «σήμερα θα επαναλάβω δύο συγκεκριμένες ενότητες στην Ιστορία και θα απαντήσω σε τρεις πιθανές ερωτήσεις». Η σαφήνεια φέρνει ηρεμία. Και η ηρεμία φέρνει απόδοση.
Ένα ακόμη μυστικό που κάνει μεγάλη διαφορά είναι η ενεργητική επανάληψη. Όχι απλώς διαβάζω. Αλλά: ρωτάω τον εαυτό μου. Κλείνω το βιβλίο και προσπαθώ να θυμηθώ. Εξηγώ δυνατά σαν να διδάσκω κάποιον άλλον. Με αυτές τις απλές στρατηγικές φαίνεται τι πραγματικά γνωρίζω. Και, όσο κι αν φαίνεται δύσκολο στην αρχή, εκεί χτίζεται η πραγματική αυτοπεποίθηση.
Και φυσικά, τα διαλείμματα. Τα παιδιά συχνά νιώθουν ενοχές όταν ξεκουράζονται. Όμως το μυαλό δεν είναι μηχανή. Ένα μικρό, ειλικρινές διάλειμμα δεν είναι χάσιμο χρόνου — είναι επένδυση. Είναι αυτό που θα τους επιτρέψει να επιστρέψουν πιο καθαροί, πιο συγκεντρωμένοι, πιο δυνατοί.
Θα πω και κάτι που ίσως δεν ακούγεται συχνά: δεν χρειάζεται να είναι κάθε μέρα τέλεια. Υπάρχουν μέρες που η κούραση θα κερδίσει λίγο έδαφος. Αυτό δεν ακυρώνει την προσπάθεια. Αυτό που έχει σημασία είναι η επιστροφή. Η επόμενη μέρα. Το επόμενο μικρό βήμα.
Στην πορεία μου έχω δει μαθητές που ξεκίνησαν με αμφιβολία να φτάνουν πολύ πιο μακριά απ’ όσο φαντάζονταν. Όχι επειδή έγιναν ξαφνικά «άριστοι», αλλά επειδή έμαθαν να προχωρούν βήμα-βήμα. Να μην τρομάζουν μπροστά στο σύνολο της ύλης, αλλά να κατακτούν το κομμάτι της ημέρας. Και έχω δει και το αντίθετο: παιδιά ικανά, με δυνατότητες, να εγκλωβίζονται στο βάρος της τελειότητας. Να φοβούνται να ξεκινήσουν, γιατί ο στόχος φαίνεται πολύ μεγάλος. Εκεί χρειάζεται να τους θυμίσουμε κάτι απλό: καμία μεγάλη επιτυχία δεν χτίστηκε σε μία μέρα.
Ως μάχιμη φροντιστηριακή εκπαιδευτικός, αλλά κυρίως ως άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα στα παιδιά καθημερινά, προσπαθώ να βλέπω το καθένα τους όπως είναι: ως ξεχωριστός άνθρωπος. Να καταλαβαίνω πότε χρειάζεται λίγο παραπάνω σπρώξιμο για να «δώσει» λίγο ακόμα και πότε έχει ανάγκη να το αφήσουμε να κάνει ένα βήμα πίσω. Πότε πρέπει να πιέσω λίγο περισσότερο και πότε να πω: «είναι εντάξει, προχώρα με τον δικό σου ρυθμό». Γιατί η επιτυχία δεν έχει το ίδιο πρόσωπο για όλους. Για κάποιον είναι η εισαγωγή στη σχολή που ονειρεύεται. Για κάποιον άλλον είναι να πιστέψει για πρώτη φορά στον εαυτό του. Και, ειλικρινά, καμία από τις δύο δεν είναι μικρότερη.
Αν κάτι θα ήθελα να κρατήσουν οι μαθητές —και ίσως και οι γονείς— από αυτή την περίοδο, είναι να μην υποτιμούν τη δύναμη των μικρών βημάτων. Να εμπιστευτούν τη διαδικασία. Να δώσουν αξία στην καθημερινή προσπάθεια, ακόμη κι όταν δεν φαίνεται εντυπωσιακή. Εκεί χτίζεται η αυτοπεποίθηση. Εκεί γεννιέται η αντοχή. Εκεί κρύβεται, τελικά, η μεγάλη επιτυχία.
Και όταν φτάσει εκείνη η στιγμή της αξιολόγησης, όποια κι αν είναι αυτή, δεν θα μετρήσουν μόνο οι βαθμοί. Θα μετρήσει η διαδρομή. Θα μετρήσει το πόσο μεγάλωσε κάθε παιδί μέσα από αυτήν την προσπάθεια. Αυτό, για μένα -μετά από περισσότερα από 25 χρόνια δίπλα τους- είναι πάντα η μεγαλύτερη επιτυχία.
