Η Γενική διευθύντρια του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Πνευματικών Δικαιωμάτων (ΕΔΕΜ) κα Λούκα Τ. Κατσέλη, συζητά με τον Νεκτάριο Θεοδώρου, για τα πνευματικά δικαιώματα στη μουσική στην Ελλάδα, τα προβλήματα που δημιούργησε ο covid-19 στους εργαζομένους του πολιτισμού, το Ταμείο Αλληλεγγύης και Στήριξης της Μουσικής Δημιουργίας, τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Πνευματικών Δικαιωμάτων ΕΔΕΜ και το όραμά της, για τον πολιτισμό στην Ελλάδα.

Νεκτάριος Θεοδώρου: Ποια είναι η κατάσταση του πνευματικού δικαιώματος στη μουσική στην Ελλάδα σήμερα;

Λούκα Κατσέλη: Ο κάθε συνθέτης ή στιχουργός που δημιούργησε ένα μουσικό έργο έχει δικαιώματα πάνω σ’ αυτό: δικαίωμα εκμετάλλευσης και δικαίωμα προστασίας του έργου του. Η σύνθεση ενός τραγουδιού ή η συγγραφή στίχων έχουν πολύτιμη αξία και γι’ αυτή πρέπει να πληρώνεται ο συνθέτης ή ο στιχουργός. Η ευαισθητοποίηση του κοινού ως προς την ανάγκη προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων μουσικών έργων αποτελεί προτεραιότητα για τον Οργανισμό μας, για την Ένωση Δικαιούχων Έργων Μουσικής (ΕΔΕΜ) που εκπροσωπεί 2000 περίπου Έλληνες και πολυεθνικούς εκδότες.. Ας μην ξεχνάμε ότι το τραγούδι για τον Έλληνα αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα μέσα επικοινωνίας, ψυχικής ανάτασης και κοινωνικοποίησης. Μας συντροφεύει, μας εμψυχώνει, μας ενώνει,  μας κινητοποιεί. Τα βιώματα και η ιστορία που φέρει κάθε γενιά Ελλήνων, αποτυπώνονται στη μουσική ιστορία της χώρας μας, την οποία οφείλουμε να προστατεύσουμε και να διαδώσουμε στις επόμενες γενιές ως ζωντανό και αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού μας.

Νεκτάριος Θεοδώρου: Tι ισχύει στη χώρα μας αλλά και τι θεωρείτε ότι θα μπορούσε να βελτιωθεί προς όφελος των δημιουργών και της μουσικής;

Λούκα Κατσέλη: Η πρώτη προτεραιότητα για το χώρο είναι να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ίδιων των δημιουργών στον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης (ΟΣΔ)  που διαχειρίζεται τα δικαιώματά τους. Είναι ακόμα νωπά τα τραύματα από την  οικονομική κατάρρευση της  ΑΕΠΙ  που οδήγησε την εταιρεία σε πτώχευση μετά την ανάκληση της άδειας λειτουργίας της λόγω κακοδιαχείρισης και τα μέλη της διοίκησής της κατηγορούμενους για πολλά κακουργήματα καθώς και η επιφυλακτικότητα των Ελλήνων δημιουργών ως προς τον έτερο Οργανισμό που λειτουργεί από το 2003, την Αυτοδιαχείριση, που κι’ αυτή αντιμετώπισε σοβαρά  διαχειριστικά προβλήματα και προσωρινή ανάκληση της άδειας λειτουργίας της. Αυτές οι παθογένειες   οδήγησαν τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων δημιουργών να απαιτήσουν την ίδρυση της ΕΔΕΜ, ενός νέου αυτοδιοικούμενου  ΟΣΔ που  εξυπηρετεί και  προστατεύει τα δικαιώματα της μουσικής κοινότητας.  Η ΕΔΕΜ, στους 9  μήνες λειτουργίας της, κτίζει μέρα με τη μέρα γέφυρες εμπιστοσύνης με τα  μέλη της και το ευρύ κοινό, εισπράττοντας και διανέμοντας  δικαιώματά  με αξιόπιστο  τρόπο και λειτουργώντας  με πλήρη διαφάνεια, αξιοπιστία και λογοδοσία. 

Η δεύτερη προτεραιότητα είναι να διευρυνθεί η εισπρακτική βάση για τα πνευματικά δικαιώματα από όλες τις πηγές και να γίνει συνείδηση στον κάθε Έλληνα και Ελληνίδα, στον κάθε χρήστη μουσικής ότι για να υπάρξει Ελληνικό τραγούδι πρέπει να προστατευθούν τα πνευματικά  δικαιώματα των ίδιων των δημιουργών . Ως ΕΔΕΜ έχουμε ξεκινήσει μια φιλόδοξη καμπάνια ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινού προς αυτή την κατεύθυνση ώστε οι δημιουργοί και οι χρήστες να θεωρούν τους εαυτούς τους συνεργάτες και όχι ανταγωνιστές. 

Τρίτη αλλά σημαντική προτεραιότητα αποτελεί η στήριξη της Ελληνικής μουσικής δημιουργίας και των δημιουργών γενικότερα μέσα στο καινούργιο διεθνές ψηφιακό περιβάλλον  που διαμορφώνεται . Αυτό απαιτεί την ψηφιακή αναβάθμιση των υποδομών αλλά και των μέσων που χρησιμοποιούνται για εισπράξεις από διαφορετικές πηγές , για τεκμηρίωση των έργων και διανομές σε δικαιούχους βάσει του ρεπερτορίου τους καθώς και την σύναψη  διεθνών συμπράξεων για αποτελεσματική συλλογή δικαιωμάτων από το εξωτερικό. Μπροστά όμως στον διεθνή και εντεινόμενο ανταγωνισμό από πολλούς παρόχους υπηρεσιών διαχείρισης δικαιωμάτων, απαιτείται επίσης η ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών προς όφελος των δημιουργών , ιδιαίτερα των νέων ,  που θα στηρίζουν την παραγωγική δημιουργία ανεξαρτήτως «εμπορικότητας» και θα προβάλλουν την πλούσια μουσική μας παράδοση και σύγχρονη δημιουργία.    

Νεκτάριος Θεοδώρου: Η εξάπλωση της πανδημίας έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα επιβίωσης πλέον στους εργαζομένους του πολιτισμού. Ποια είναι τα μηνύματα που λαμβάνετε από τους μουσικούς δημιουργούς και πως η ΕΔΕΜ τους υποστηρίζει στην παρούσα φάση;

Λούκα Κατσέλη: Οι μουσικοί δημιουργοί και οι καλλιτέχνες συγκαταλέγονται στα μεγάλα θύματα της πανδημίας και των μέτρων που ελήφθησαν για τον περιορισμό της. Πλέον μιλάμε για έναν ολόκληρο χρόνο που οι άνθρωποι αυτοί έχουν τεθεί εκτός αγοράς εργασίας, χωρίς όμως να έχουν προχωρήσει στοχευμένα μέτρα  για την υποστήριξη τους από την πολιτεία όπως έγινε σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες . Στο χώρο της μουσικής, η αναστολή λειτουργίας των καταστημάτων εστίασης, των μπαρ και των καφέ, το κλείσιμο των ξενοδοχείων, η απαγόρευση συναυλιών και πανηγυριών, έχει στερήσει τη βασική πηγή εισοδήματός τους, που ήταν μέχρι το 2019, η δημόσια εκτέλεση μουσικών έργων σε κοινόχρηστους χώρους.

Βασικό μέλημα ως ΕΔΕΜ για να υποστηρίξουμε τα μέλη μας είναι να διευρύνουμε και να διαφοροποιήσουμε , όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, τις πηγές εισπράξεων  κυρίως από ραδιοτηλεοπτικά μέσα, ψηφιακές εκτελέσεις ή/και το ονομαζόμενο ιδιωτικό αντίγραφο, δηλαδή από την  αναπαραγωγή έργων μουσικής από ιδιώτες μέσω των υπολογιστών τους, κινητών τηλεφώνων κλπ .

Ταυτόχρονα ,  ιδρύσαμε το Ταμείο Αλληλεγγύης και Στήριξης της Μουσικής Δημιουργίας σε μια προσπάθεια προσέλκυσης ιδιωτικών πόρων , δωρεών και χορηγιών προς όφελος των Ελλήνων συνθετών, στιχουργών και των κληρονόμων. 

Νεκτάριος Θεοδώρου: Η ΕΔΕΜ ολοκλήρωσε την πρώτη της διανομή μόλις 8 μήνες από την έναρξη της λειτουργίας της. Ποια είναι τα συναισθήματα πίσω από το κατόρθωμα αυτό και τι θα πρέπει να περιμένουμε για το 2021 από την ΕΔΕΜ;

Λούκα Κατσέλη: Παραμείναμε συνεπείς στις δεσμεύσεις μας.. Σε συνέχεια της απόφασης του Δ.Σ που εγκρίθηκε από τη  Γενική Συνέλευση των μελών μας, προχωρήσαμε στην 1η διανομή δικαιωμάτων σε δικαιούχους της ΕΔΕΜ και σε πρώην μέλη ΕΥΕΔ και ΑΕΠΙ. Από την Τρίτη 2 Φεβρουαρίου 2021,  9.020 δικαιούχοι έλαβαν ηλεκτρονικά τα ποσά της εκκαθάρισής τους ανά κατηγορία χρήσης και σταδιακά βλέπουν τα ποσά να πιστώνονται στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς. Το καθαρό ποσό των δικαιωμάτων που διανείμαμε, αγγίζει τα 2.038.227 ευρώ.

Η προστασία του δικαιώματος και η υποστήριξη των δημιουργών μας αποτελούν ύψιστη προτεραιότητα. Με διαφάνεια, επιμονή και αποτελεσματικότητα, σε στενή συνεργασία με τα μέλη μας, χτίζουμε το μέλλον του πνευματικού δικαιώματος και της μουσικής δημιουργίας.

Νεκτάριος Θεοδώρου: Βλέπετε συνένωση των 2 οργανισμών συλλογικής διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων;

Λούκα Κατσέλη: Η συνένωση των δύο ΟΣΔ, της ΕΔΕΜ και της Αυτοδιαχείρισης   κάτω από μια στέγη, αποτελεί προτεραιότητα καθώς, όπως έχει αποδειχθεί από την Ευρωπαϊκή εμπειρία, η ύπαρξη ενός ενιαίου ΟΣΔ μεγιστοποιεί την εισπραξιμότητα δικαιωμάτων, την συγκράτηση διαχειριστικών εξόδων και την διανομή  ποσών  προς όφελος των δημιουργών .

Η συνένωση  αποτέλεσε από την πρώτη στιγμή της σύστασης της ΕΔΕΜ στρατηγική επιδίωξη μας παρά τις δικαστικές ενέργειες της Αυτοδιαχείρισης εναντίον της συγκρότησης της ΕΔΕΜ και της ΚΥΑ που ρύθμισε την μεταφορά δραστηριοτήτων από  την Ειδική Υπηρεσία Έκτακτης Διαχείρισης Δικαιωμάτων (ΕΥΕΔ)- του μεταβατικού δηλαδή Οργανισμού που ιδρύθηκε το 2018 μετά την κατάρρευση της ΑΕΠΙ-  στην ΕΔΕΜ  . Δυστυχώς η συνένωση δεν κατέστη δυνατή μέχρι σήμερα καθώς προσέκρουσε   στην άρνηση της Αυτοδιαχείρισης να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις . Αν αυτές οι ενστάσεις ξεπεραστούν, αυτό θα μας επιτρέψει να μιλήσουμε για μια νέα, πιο αισιόδοξη σελίδα στην ιστορία των πνευματικών δικαιωμάτων και της μουσικής δημιουργίας στη χώρα μας. Ελπίζω αυτό να καταστεί δυνατόν εντός του 2021 .  Στο μεταξύ, όπως έχουμε προτείνει από το περασμένο καλοκαίρι μπορεί και πρέπει επιτέλους να αρχίσουν οι δύο ΟΣΔ να συνεργάζονται, με την υιοθέτηση πρακτικών κοινής είσπραξης έναντι των χρηστών, ώστε οι τελευταίοι και να ανακουφισθούν και να  πάψουν να χρησιμοποιούν την ύπαρξη δύο ΟΣΔ πνευματικών δικαιωμάτων ως πρόσχημα για την μείωση ή /και μη πληρωμή οφειλόμενων δικαιωμάτων. 

Νεκτάριος Θεοδώρου: Σε τι φάση βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις με την Αυτοδιαχείριση και  σε ποια κατεύθυνση κινείται η ΕΔΕΜ ως προς αυτές;

Λούκα Κατσέλη: Το καλοκαίρι του 2020 ξεκινήσαμε δυναμικά τις συζητήσεις με την Αυτοδιαχείριση, , για πιθανή συνένωση. Μετά από πολλές συνεδριάσεις , η Γνωμοδοτική Επιτροπή που συστήθηκε από τα δύο ΔΣ με τη συμμετοχή των Προέδρων και των Γενικών Διευθυντριών των δύο ΟΣΔ , κατέληξε στις 9 Οκτωβρίου σε κείμενο συμφωνίας  που καθόριζε τα βήματα που έπρεπε να γίνουν προκειμένου να δρομολογηθεί η συνένωση .Ενώ το  ΔΣ της ΕΔΕΜ ψήφισε υπέρ του σχεδίου συμφωνίας , το ΔΣ της Αυτοδιαχείρισης το απέρριψε. Στην πορεία αποδείχθηκε ότι  βασικός λόγος υπήρξε η άρνηση της Αυτοδιαχείρισης να διενεργηθεί και για τους δύο ΟΣΔ  ο απαραίτητος από τον νόμο περί συγχωνεύσεων νομικός, φορολογικός και χρηματοοικονομικός έλεγχος από ανεξάρτητο ορκωτό ελεγκτή, ως βασική προϋπόθεση της όλης διαδικασίας. Πρός το παρόν, οι διαπραγματεύσεις έχουν ανασταλεί ενώ αναμένεται εντός των προσεχών μηνών η εκδίκαση των προσφυγών της Αυτοδιαχείρισης  εναντίον της ΕΔΕΜ στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Νεκτάριος Θεοδώρου: Έχετε διαγράψει σημαντική πορεία στο πολιτικό προσκήνιο και σε διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς. Πως οραματίζεστε το μέλλον του πολιτισμού στη χώρα μας και κυρίως, πόσο γρήγορα πιστεύετε πως θα ανακάμψει μετά το πέρας της πανδημίας;

Λούκα Κατσέλη: Το πολιτιστικό κεφάλαιο της πατρίδας μας, δηλαδή  η πολιτιστική μας κληρονομιά αλλά και η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, αποτελεί το πολυτιμότερο, αν και αναξιοποίητο, αναπτυξιακό κεφάλαιο της χώρας μας. Η λέξη Ελλάδα είναι λέξη συνώνυμη με τον Πολιτισμό.  Αποτελεί προτεραιότητα να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε μια μακροπρόθεσμη και βιώσιμη εθνική στρατηγική για την συνεχή αναβάθμιση και αξιοποίηση αυτού του μοναδικού και πολύτιμου κεφαλαίου. Με σεβασμό στους ίδιους τους δημιουργούς, στην παράδοση μας, στα μνημεία μας,  στις τοπικές ιδιαιτερότητες, στη γλώσσα μας, στα ήθη και έθιμά μας… Επενδύοντας στο ανθρώπινο δυναμικό, στις υποδομές , στην χρήση ψηφιακών εργαλείων … κτίζοντας δίκτυα συνεργασιών με Ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς και ενσωματώνοντας την πολιτισμική διάσταση σ’ όλες σχεδόν τις παραγωγικές δραστηριότητες της χώρας … ενισχύοντας με σύγχρονα χρηματοοικονομικά μέσα την πολιτιστική δημιουργία και επιχειρηματικότητα… βελτιώνοντας το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αλλά και την προαγωγή της σύγχρονης δημιουργίας …

Οι τεράστιες δυσκολίες που αναδείχθηκαν την εποχή της πανδημίας για τους δημιουργούς και καλλιτέχνες αλλά και όλη η κρίση που έχει ξεσπάσει τις τελευταίες εβδομάδες με την ανάδειξη απαράδεκτων φαινομένων άσκησης βίας και καταπάτησης δικαιωμάτων στο χώρο του θεάτρου αποτελούν ευκαιρία για αναστοχασμό και ανάληψη συλλογικής δράσης προς όφελος των δημιουργών, των καλλιτεχνών,  της κοινωνία αλλά και της δημοκρατίας.