Του Αντώνη Μακρή
Ενώ ο κόσμος φλέγεται, το αίμα τρέχει σαν ποτάμι, οι λαοί βασανίζονται και τα έθνη-κράτη διαμορφώνουν συμμαχίες και στρατηγικές σε ένα περιβάλλον βίαιης ανακατανομής πλούτου και εξουσίας, εδώ στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη, η συζήτηση σε διάφορα αριστερά φόρουμ για το ποια πρέπει να είναι η στάση μιας νέας επαναστατικής αριστερής πρότασης σε αυτές τις νέες συνθήκες, συνεχίζεται ακάθεκτη.
Μια συνήθης καταγγελία, όταν μια ‘‘υπερεπαναστική ομάδα’’ θεωρεί μια άλλη υποτακτική ή συμβιβασμένη, είναι να την κατηγορήσει ως Δυτική ή Νατοϊκή Αριστερά!
Όμως, πόσο απέχουν όλες οι οργανώσεις της ευρωπαϊκής αριστεράς, άσχετα από το αν αυτοπροσδιορίζονται επαναστατικές, ριζοσπαστικές, ανανεωτικές, ή οτιδήποτε άλλο;
Η λεγόμενη Δυτική Αριστερά, χρόνια τώρα, δεν είναι πολιτικό υποκείμενο, είναι πολιτισμικό σύμπτωμα. Δεν συγκροτεί σχέδιο, δεν οργανώνει σύγκρουση, δεν παράγει ιστορία. Αντανακλά σαν καθρέφτης σε δωμάτιο χωρίς παράθυρα τον ίδιο τον άνθρωπο της Ευρώπης, τον άνθρωπο του μεταπολεμικού καπιταλισμού, του συμβιβασμού, της (παρηκμασμένης πλέον) αυτοκρατορικής κανονικότητας.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι κοινωνίες του ευρωπαϊκού κέντρου πέτυχαν τη μεγαλύτερη δυνατή κοινωνική ειρήνη στην ιστορία τους. Όχι μέσα από κατάργηση των ταξικών αντιθέσεων, αλλά μέσα από την ακινητοποίησή τους. Έχτισαν κράτη πρόνοιας, παρήγαγαν μαζική κατανάλωση, θεσμοθέτησαν δικαιώματα, εξημέρωσαν τα συνδικάτα, ενσωμάτωσαν την εργατική τάξη. Το αποτέλεσμα δεν ήταν απελευθέρωση, ήταν μια ειρήνη νεκροταφείου.
Η εκμετάλλευση δεν εξαφανίστηκε, απλώς έγινε αόρατη. Οξύνθηκε στην περιφέρεια, στον Νότο, στην Ανατολή, και κρύφτηκε πίσω από αλυσίδες εφοδιασμού και χρηματοπιστωτικά παράγωγα. Ο δυτικός εργαζόμενος πείστηκε ότι έγινε μικρομέτοχος του συστήματος. Του δόθηκε πιστωτική κάρτα αντί για επανάσταση. Του προσφέρθηκε ταυτότητα αντί για συνείδηση. Κι έτσι γεννήθηκε ο σύγχρονος Ευρωπαίος, πολιτικά απονευρωμένος, κοινωνικά ασφαλής, υπαρξιακά κενός. Η Δυτική Αριστερά είναι τέκνο αυτού του ανθρώπου.
Η Αριστερά στην Ευρώπη έπαψε να είναι ο φυσικός εκπρόσωπος του καταπιεσμένου λαού. Δεν γεννιέται από πείνα, ούτε από καταστολή, ούτε από υπαρξιακή απειλή. Ζει μέσα στη σχετική άνεση, στον θεσμικό διάλογο, στην ακαδημαϊκή αποστείρωση. Είναι μια Αριστερά χωρίς ιστορικό επείγον. Μια Αριστερά που δεν καίγεται, αλλά συζητά και αναλύει. Που δεν συγκρούεται επί της ουσίας αλλά τοποθετείται φωνάζοντας και κλαψουρίζοντας. Μια Αριστερά που, ανά εποχές και σε διάφορες εκφάνσεις της, έφτασε να κυβερνήσει με ολέθρια αποτελέσματα.
Παρά τις όποιες κατά καιρούς, ελάχιστες δράσεις, σπασμωδικές, ελεγχόμενες και χωρίς πολύ αυξημένο ρίσκο τις περισσότερες φορές, και παρά την επαναστατική μεγαλοστομία, πρόκειται για μια άκαπνη Αριστερά, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Χωρίς όπλα, χωρίς σκοτεινά – συνωμοτικά υπόγεια συνελεύσεων. Μια Αριστερά καφέδων, συνεδρίων, panels, ποδοσφαίρου, συναυλίας και κάμπινγκ. Διανοουμενίστικη μέχρι παραλυσίας. Θεωρητική μέχρι αυτοαναίρεσης. Κατασκευάζει έννοιες με την ίδια ευκολία που αποφεύγει την πράξη. Παράγει λόγο, όχι δύναμη. Η ήττα είναι το φυσικό της περιβάλλον. Όχι μια συγκεκριμένη ήττα αλλά η ήττα ως μόνιμη κατάσταση. Έχει εσωτερικεύσει την αδυναμία της. Έχει μετατρέψει την αποτυχία σε ταυτότητα. Μιλά για νίκη, για εξουσία, για ανατροπή, με ύφος παραμυθένιου αφηγήματος σε μία έξαρση μελό θεατρικότητας. Μια Αριστερά, στην πραγματικότητα, βαθιά προσαρμοσμένη σε έναν κόσμο όπου η σύγκρουση θεωρείται αγένεια.
Έτσι γεννιούνται οι ακατάπαυστες, ανέξοδες αντιπαραθέσεις. Οι εσωτερικές διαμάχες επί διατυπώσεων. Οι πόλεμοι χαρακωμάτων γύρω από όρους, ταυτότητες, μικροδιαφορές. Μια ατελείωτη διαδικασία αποτυχημένου αυτοκαθαρισμού. Αντί για αντίπαλο, βρίσκει πάντα έναν καθρέφτη. Και τον πυροβολεί.
Η αυτοαναφορικότητα γίνεται τρόπος ύπαρξης. Η Αριστερά μιλά για την Αριστερά, γράφει για την Αριστερά, αναλύει την κρίση της Αριστεράς. Έχει χάσει την επαφή με τα υλικά υποκείμενα και έχει ερωτευτεί την ίδια της την εικόνα. Είναι ένας κλειστός κύκλος παραγωγής κειμένων, συνεδρίων και ψηφιακών παρεμβάσεων. Ένα οικοσύστημα που αναπαράγει τον εαυτό του χωρίς να επηρεάζει τον κόσμο.
Την εποχή των social media, το πολιτικό έχει μετατραπεί σε τσιτάτο. Η οργή σε post. Η αλληλεγγύη σε story. Πρόκειται για έναν ακτιβισμό χωρίς ρίσκο, χωρίς σώμα, χωρίς συνέπειες. Έναν ψηφιακό ναρκισσισμό που βαφτίζεται στράτευση.
Ο δυτικός αριστερός δεν χρειάζεται να χάσει τίποτα για να εκφράσει τα πάντα. Και ακριβώς γι’ αυτό, τίποτα δεν αλλάζει. Γιατί η Δυτική Αριστερά δεν στέκεται απέναντι στον καπιταλισμό, κινείται μέσα του. Χρησιμοποιεί τις πλατφόρμες του, μιλά τη γλώσσα του, υιοθετεί τον ατομικισμό του. Καταγγέλλει την εμπορευματοποίηση ενώ αυτοπροβάλλεται σαν brand. Μιλά για συλλογικότητα ενώ λειτουργεί ως άθροισμα προσωπικών προφίλ.
Είναι η Αριστερά του μεταμοντέρνου ανθρώπου, κατακερματισμένη, υπερευαίσθητη, υπερενήμερη, εξυπνατζίδικη, πολιτισμικά στενή και πολιτικά ανίκανη. Και έτσι τελικά γίνεται ο καθρέπτης της Ευρώπης. Μιας ηπείρου που με τα χρόνια έμαθε να μιλά για ανθρώπινα δικαιώματα ενώ εξάγει όπλα. Να μιλά για ειρήνη ενώ θωρακίζει σύνορα. Να μιλά για κλίμα ενώ στηρίζει πολυεθνικές. Μιας ηπείρου που έχει αντικαταστήσει την ιστορία με κανονισμούς και την ηθική με πρωτόκολλα.
Η Δυτική Αριστερά δεν είναι η εναλλακτική σε αυτό το μοντέλο. Είναι το αριστερό του άλλοθι. Δεν απειλεί την τάξη πραγμάτων, τη διακοσμεί. Φαντάζεται έναν άλλο κόσμο ενώ στ’ αλήθεια διαχειρίζεται καλύτερα τον υπάρχοντα. Και όσο παραμένει έτσι, θα συνεχίσει να γράφει, να ποστάρει, να συζητά, να αυτοαναλύεται.
Σήμερα όμως, που το ωστικό κύμα των πολεμικών αντιπαραθέσεων ανά τον κόσμο έχει φτάσει ως εδώ, δηλαδή στην καλομαθημένη μεταπολεμικά Ευρώπη, και οι εξουσίες της οπλίζονται, ετοιμάζονται για πόλεμο, ίσως σύντομα, δικαιώματα που θεωρούνταν αδιαπραγμάτευτα, ξεχαστούν δια παντός.
Πιθανόν να υπάρξει ξεβόλεμα, σύγκρουση και Θυσία. Η ιστορία θα ξεράσει πολιτικές του τύπου κουλτούρα να φύγουμε, στυλάκι, αποψάρα, συναυλιούλες και ατελείωτες διαλέξεις.
Ο κόσμος αλλάζει ραγδαία,
με απρόβλεπτες εξελίξεις!
